De schoonheid van ons land

Begin jaren 80 van de vorige eeuw, het zal de zomer van 1979 of 1980 geweest zijn, stond ik iedere donderdag op de boekenmarkt aan het Haagse Voorhout. Een prachtige locatie. Ons land is niet rijk aan monumentale pleinen en lanen, maar dat Voorhout met zijn Paleis, Hotel des Indes, Pulchri Studio en uitspanning De Posthoorn nadert het monumentale, ondanks die onbenoembare maar intieme dorpse sfeer.

Ik stond op die boekenmarkt achter de kraam van John Aarden, een talentvolle boekhandelaar met lef. John durfde het betere, vaak duurdere, boek aan en had een heel goede neus voor de gretigheid van verzamelaars en kennis over allerlei verzamelonderwerpen. Een bijzondere man. Een wat eenzame man ook. Eigenlijk was John zelf ook verzamelaar. Hij kon vaak moeilijk afstand nemen van zijn boeken. Dat was in de prijs terug te zien. John overleed circa 2010. Ik was zijn spoor toen al lang bijster. Zag hem ooit nog nabij de markt in Rotterdam. Hij had een obese omvang gekregen. Een beer met rossig haar. Ik herinner mij nog de sproeten op zijn vlezige handen.

Niet veel later hoorde ik over zijn zelfmoord.

Op de boekenkraam van John lag in die vroege jaren 80 week in week uit het boek Houten Beelden uit de Contact-reeks De schoonheid van ons land. John zag de waarde van het boek, maar niet de waarde van dat boek als handelswaar. Hij vroeg een te hoge prijs.

Later kocht ik uit die reeks het boek Klederdrachten met foto’s van Cas Oorthuys en het deel Prenten en Tekeningen met de tekst van Van Gelder.

Onlangs kocht ik via Marktplaats de complete reeks van 18 delen voor de prijs van € 45,00. Vele kilo’s kloeke boeken, voor een schijntje.

Op Marktplaats worden tientallen losse delen van deze reeks aangeboden voor prijzen van rondom de vijf euro.

Het is mogelijk dat deze reeks een groot succes was toen hij uitgegeven werd. Ik weet dat niet. Schaars zijn de boeken in ieder geval niet. Dat kan komen door het succes destijds en doordat de oorspronkelijke kopers of hun erfgenamen massaal de boeken op de markt gooien, of misschien liet Uitgeverij Contact destijds veel te veel delen drukken.

Encyclopedische producties zoals De schoonheid van ons land zien tegenwoordig het daglicht niet meer. Hoogstens verschijnt er af en toe een reeks Verzamelde Werken van een beroemde schrijver. Volgens mij zijn dergelijke verzamelde werken zelden een succes. Wie leest Vestdijk nog? Is er een markt voor zijn verzamelde werken? Idem Couperus, Reve, Hermans. Niet lang geleden kocht ik wel nog tweedehands de verzamelde Karel van het Reve. Een fijn bezit. Waar je een van de deeltjes ook opslaat, er openbaart zich altijd een parel aan lectuur.

De verzamelde werken van broer Gerard kenden geen groot succes.

Naast de tussen 1946 en 1962 uitgegeven reeks De schoonheid van ons land, verwierf ik ook nog twee delen in kleiner formaat en wel Het landschap en De steden. Deze twee delen werden in 1941 uitgegeven, ook door uitgeverij Contact. Op de titelpagina van beide delen staat Geheel Herziene En Vermeerderde Uitgave.

Er moeten dus nog eerdere edities zijn. Dat wordt interessant, want Contact werd pas in 1933 opgericht. Staakte de publicatie van de reeks in 1941 vanwege de oorlog? Geen idee. Wanneer werd een eventuele eerdere reeks uitgegeven? Hoeveel delen? Allemaal vragen die ik nog door Contact beantwoord hoop te krijgen. Op het internet heb ik niets weten te vinden.

De reeks moet zo kort na de WWII een succes geweest zijn vanwege de inhoud, lof op de schoonheid van ons land (en Vlaanderen), ook al vraag ik mij af of er onder de bevolking voldoende geld was om zo’n prestigieuze boeken te kopen.

Fraai gepubliceerde boeken – het eerste deel uit 1946 heeft nog de oude spelling Vlaamsche (kunst) in de titel. Alles in zwart wit met uitzondering van een enkele afbeelding in Klederdrachten, het laatste deel dat in 1962 uitgegeven werd.

Alle andere boeken hebben alleen afbeeldingen in zwart-wit. De teksten zijn van gerenommeerde experts en van destijds belangrijke literatoren en dichters.

Hoewel de verkoper gisterenavond verbaasd was dat ik de boeken kocht om ze te lezen, ga ik daar de komende tijd nostalgisch gemotiveerd mee aan de slag.

Zal het mijn leeftijd (71) zijn waardoor ik ineens een sterke interesse heb in de Schoonheid van het verleden?

Bertus G. Antonissen