Onbetrouwbare overheid verziekt(e) Den Haag

Binnenhof Den Haag18 december 1964 brandde in Den Haag het Gebouw voor Kunsten en Wetenschappen af. Een brand die, net zoals meerdere andere branden, op het conto werd geschreven van projectontwikkelaar Reinder Zwolsman (1912-1988). Het weekblad Vrij Nederland besteedde in de late jaren zestig meerdere uitgebreide artikelen aan de ‘branden van Zwolsman’. Dat was in de goede oude tijd waarin Vrij Nederland een fascinerend weekblad op krantenformaat was. Het toonaangevende weekblad voor quasi-intellectueel, links Nederland. Ik verslond in die tijd VN en ben nog steeds blij dat ik mee heb mogen maken dat redactionele artikelen vaak meerdere pagina’s besloegen. Kritische pagina’s, niet alleen over Zwolsman, maar ook over de Nederlandse kabinetten – de ministers werden nog met ‘excellentie’ aangesproken – en de internationale politiek. Het waren de jaren van de Vietnam oorlog en de Parijse opstand uit 1968.

Vrij Nederland verviel later tot een ordinair tijdschriftje op roddelbladformaat.

Zwolsman werd gezien als een projectontwikkelaar die in de Tweede Wereldoorlog kapitaal had vergaard met het bouwen van bunkers voor de Duitse bezetter en die na de oorlog keer op keer overhoop lag met de autoriteiten. Wanneer hij geen vergunning kreeg om bestaande gebouwen te slopen voor nieuwbouw, raakten de oude gebouwen op mysterieuze wijze in brand.

Met uitzondering van zijn ruzies met lokale en nationale notabelen is nooit aangetoond dat hij bunkers bouwde voor de moffen of moedwillig panden af liet branden. Hij is daarvoor nooit veroordeeld. Zes jaar na het einde van W.O.II ontving hij een koninklijke onderscheiding voor zijn verzetswerk in de oorlog.

Zwolsman was de Nederlandse Donald Trump avant la lettre. In zijn hoogtijdagen was hij via de Exploitatie Maatschappij Scheveningen eigenaar van de Haagse Houtrusthallen, het Gebouw voor Kunsten en Wetenschappen, het Lido en Carré in Amsterdam, de Euromast (gedeeltelijk), hotel Huis ter Duin plus enkele grote hotels in Amsterdam en Zeeland, het Kurhaus en het Circustheater.

Veel van zijn vastgoed werd, toen het bergaf ging met zijn zakelijke activiteiten, overgenomen door de Amsterdammer Maup Caransa en door het bouwbedrijf Bredero.

In 1974 kreeg Zwolsman een ernstig ongeluk met zijn Bentley. Na dat ongeluk was hij niet meer in staat te werken. Hij overleed 1988 in Wassenaar.

Ik kan mij het Gebouw voor Kunsten en Wetenschappen nog goed herinneren omdat ik daar samen met mijn ouders, broers en zussen circa 1955 een goochelaar aan het werk zag. K&W was een begrip in Den Haag. Een populair gebouw. Het is precies 90 jaar oud geworden.

Zwolsman diende bij de Gemeente Den Haag plannen in om het Gebouw voor K&W te slopen en op die plaats een 130 meter hoge kantoorflat te bouwen. Het ontwerp liet hij maken door de Italiaanse architect Pier Luigi Nervi.

Nervi maakte op verzoek van Zwolsman ook plannen voor een complete herinrichting van de in verval geraakte badplaats Scheveningen. In 1959 had Zwolsman al de nieuwe pier gebouwd aan het strand van Scheveningen.

Alle plannen van Zwolsman werden afgeschoten door de Haagse gemeenteraad. Niet op de merites van de plannen, maar omdat Zwolsman door allerlei botsingen met de ambtenarij en politiek Den Haag uitgekotst werd.

Het plan voor de Nervi toren achter het Centraal Station werd getorpedeerd omdat die toren een het beschermde Haagse stadsgezicht zou ontsieren. Vanaf de Vijverberg, kijkend richting Binnenhof, mocht geen nieuwbouw uitsteken boven het Binnenhof. Dat werd gezien als een niet te accepteren aanslag op het aangezicht van het Haagse historische centrum.

Een waarheid als een koe, maar, zoals later zou blijken, een rotsmoes om Zwolsman te kunnen dwarsbomen. Het voorstel de Nervi toren te bouwen op de lokatie van het Gebouw voor K&W was zonder meer een slecht voorstel. Het Gebouw van Kunsten en Wetenschappen zou verloren gaan en zo’n moderne toren die uitsteekt boven het Binnenhof beschadigde het fraaie, oude stadsgezicht.

Volgens mij was heel denkend Den Haag, met uitzondering van de kring Zwolsman, het met dit besluit van de Haagse gemeenteraad eens.

Het Gebouw voor K&W brandde af. Een brand die in Den Haag als verdacht werd gekenmerkt. Bij ons thuis werd er over gesproken alsof er geen twijfel was over brandstichting in opdracht van Zwolsman. Zo dacht Vrij Nederland er jaren later nog steeds over.

Dat bescherming van het Binnenhof-stadsgezicht motief was de plannen van Zwolsman af te wijzen, is door de geschiedenis achterhaald. De overheid is na de jaren zeventig door de mand gevallen als een leugenachtige, onbetrouwbare partij. Het is onbegrijpelijk dat later Haags bestuur akkoord is gegaan met de vernietiging van dat fraaie stadsgezicht en in de buurt van het Centraal Station kantoorflat na kantoorflat liet bouwen.

Als je nu vanaf de Vijverberg kijkt naar het Binnenhof, is dat Binnenhof verschrompelt tot een rudiment van de vroegere statige uitstraling. Het gaat nu gebukt onder de megalomane opdringerigheid van beperkt houdbare ministeriegebouwen.

Het verbijstert dat deze slachting van een oud stadsgezicht mogelijk was nog geen twintig jaar nadat Zwolsman’s plannen werden afgewezen. En dat dan ook nog zonder enige hoorbaar protest van de Haagse bevolking.

De onbetrouwbare overheid kon onbelemmerd zijn gang gaan en de Haagse binnenstad verzieken.

Nooit is aangetoond dat Zwolsman opdracht gaf tot de brand van het Gebouw van Kunsten en Wetenschappen.

Overduidelijk is aangetoond dat een onbetrouwbare overheid maling heeft aan regels die ze burgers oplegt en ongehinderd haar vernielzuchtige gang gaat wanneer dat zo uitkomt.

Blijkbaar interesseert het de overheid dan niet uit dat een prachtig Haags stadsgezicht voor altijd verloren gaat.

Leen Koerts, Haagse en Scheveningse zaken