Nieuw boek Prof. Dr. Victor Lamme – Empathie bestaat niet

empathie (français)Victor Lamme’s moord-aantijgingen na de documentaire over de Levenseindekliniek heeft de tongen los gemaakt op Meditatione Ignis, in praatprogramma’s en via de opiniepagina’s in meerdere kranten.

Van Lamme zelf hoorden we nog in De Wereld Draait Door en via een rommelige brief over ‘euthanasiemarketing’ in het NRC Handelsblad. In DWDD viel op dat Lamme niet kan discussiëren. De man staat alleen op zenden en ontvangt niets van gesprekspartners. Van een wetenschapper en professor verwacht je dat niet.

Euthanasie is een gevoelig onderwerp. Lamme neemt in gesprekken over euthanasie een star standpunt in. Op de opiniepagina van het NRC Handelsblad verklaart hij geen tegenstander te zijn van euthanasie. Dat lijkt een holle frase omdat hij niets terugneemt van de moord-beschuldiging en het verrichten van euthanasie ‘plegen’ noemt. Volgens mij ‘pleeg’ je geen medische handelingen, maar verricht je die of voer je ze uit. Dit is meer dan slechts verkeerde woordkeuze. ‘Plegen’ geeft Lamme’s mening weer dat euthanasie eigenlijk moord is.

Victor Lamme’s deelname aan de discussie over euthanasie heeft irritatie veroorzaakt en verbazing gewekt. Waarom beschuldigde hij de Levenseindekliniek van moord en waarom hamerde hij zo op de marketingstrategie van de Nederlandse Vereniging voor Vrijwillige Euthanasie en van de Levenseindekliniek?

Lamme bestudeert de invloed van marketing op onze hersenen en onze wil (De vrije wil bestaat niet). Het kan toch niet zo zijn dat hij  de toename van het aantal euthanasiemeldingen alleen ziet als een gevolg van marketing?

Nuance leek te ontbreken.

Die nuance is er nu dankzij de presentatie gisteren in het Maagdenhuis van Lamme’s nieuwe boek: Empathie bestaat niet; met als ondertitel: Wie er echt de baas is over ons gevoel.

De documentaire over de Levenseindekliniek was voor Lamme blijkbaar een geschenk uit de hemel. Hij zag zijn kans, en greep die met beide handen aan, aandacht te genereren voor zijn nieuwe boek. Hij nam op slimme wijze de marketing voor zijn nieuwe boek in eigen hand.

Niemand dan Lamme weet beter, de vrije wil bestaat immers niet, dat het niet uit maakt wat over je gezegd wordt, als er maar over je gesproken wordt. Het principe ‘commotie is promotie’ volgde hij als volgroeid marketingstrateeg in zijn eigen voordeel. Over een paar weken zijn de meeste mensen vergeten waar ze de naam Victor Lamme van kennen. De kans is groot dat, onbewust gemanipuleerd door Lamme’s marketing, klanten in boekwinkels naar dat boek van Lamme grijpen omdat zijn naam in hun geheugen geëtst is.

Wie is de baas in het brein van die kopers? Juist: Victor Lamme met zijn zelfpromotie in de media.

Er worden achter de schermen van de Universiteit Amsterdam kritische geluiden gehoord over Lamme’s marketing voor zijn nieuwe boek. Eén van zijn collega’s stelde vragen bij de ethiek van deze marketing: “Hij had het droeve overlijden via euthanasie van Hannie Goudriaan niet moeten misbruiken om publicitaire redenen”.

Lamme’s acties ter promotie van zijn boek waren niet fris. Dat is duidelijk. Stelde hij zich alleen zo negatief op over de Levenseindekliniek om zijn naamsbekendheid en de verkoop van Empathie bestaat niet, te bevorderen, of is er meer aan de hand?

Die laatste vraag kan bij lezing van zijn Empathie bestaat niet volledig beantwoord worden. Zijn Empathie bestaat niet, is daartoe een te schetsmatig boek.

Lamme blijkt allergisch te zijn van de overdaad aan belangstelling voor ‘gevoel’ en ’empathie’. Hij is van mening dat die belangstelling de mensheid geen stap verder brengt. Sterker nog: sinds empathie de maatlat is waarlangs sociaal handelen van de mens wordt gemeten, zijn we, volgens Lamme, ‘met onze neus in de beperkingen van ons gevoel gedrukt’ (niet de enige vreemde formulering in Victor’s nieuwe boek).

Lamme pleit voor een herwaardering van sociale interacties op macro- en microniveau. ‘Terug naar de basis van ons bestaan’ lezen we om de paar bladzijden van zijn boek.

‘Al dat gedoe over empathie in praatprogramma’s en zogenaamde emotie-TV brengt ons steeds verder af van werkelijk productieve relaties’. De mens is een ‘homo theoreticus’ geworden, mijlenver verwijderd van zijn roots. Vergeten wordt dat de mens niet alleen een sociaal, maar ook een individueel wezen is. Een ingewikkeld probleem waarbij Lamme in zijn boek jammer genoeg volledig klem loopt. Hij vindt de maatschappij verworden tot een onontwarbare rattenkoning waar iedereen iedereen lijkt te verzorgen, maar waar door de mist van praatjes over empathie uiteindelijk niemand meer in staat is een eigen weg te volgen. Lamme verwijst hiermee naar zijn boek uit 2010: De vrije wil bestaat niet.

Vrije wil bestaat slechts in schijn en is bedolven onder onduidelijke manipulaties (marketing) en geacteerd begrip voor elkaars drijfveren en wensen. ‘Op die drijfveren en wensen heeft de mens geen vat meer’. Lamme graaft hier zijn eigen graf: als lezer vraag je je af hoe het zit met de relatie vrije wil en empathie bij Lamme zelf.

Lamme probeert, tevergeefs zo blijkt, steeds meer vat te krijgen op zijn vrije wil en het functioneren van zijn brein. Een doel dat volgens hem alleen te bereiken is door je te wapenen tegen de maatschappelijke druk om je als sociaal wezen te laten leiden door empathie voor de medemens. Empathie is een gif dat zelfontplooiing en de vrije wil om zeep helpt. Sterker nog: “Empathie doodt de vrije wil en veroorzaakt atrofie van het brein”.

Lamme, dat verdient respect, durft zich duidelijk uit te spreken. Een duidelijkheid die echter vaak gaat ten koste van de nuance.

Lamme heeft de oplossing voor menselijke onmacht gevonden. De enige manier waarop we weer als zelfstandige mensen kunnen beschikken over een vrije wil en baas worden in ons brein, is door verzet tegen empathie. Empathie is, aldus Lamme, uit handen geven van zelfbeschikking en dus van vrije wil.

Empathie is niet alleen gericht op je medemens als ontvanger van jouw empathie, maar je bent zelf ook ontvanger. Empathie als voorwaarde voor geluk, wordt volgens Lamme zwaar overdreven. ‘We kunnen prima zonder’.

Niet empathie, maar terug naar de basis is voor Lamme het toverwoord. Hij voegde een paar jaar geleden al de daad bij dit toverwoord, door zijn leven zo ‘oorspronkelijk mogelijk’ in te richten. Hiermee wordt letterlijk bedoeld: terug naar de oorsprong. Om die reden is Lamme een fanatiek aanhanger van het Paleodieet. Niet vanwege de gunstige invloed die dat dieet pretendeert te hebben op ons lichaamsgewicht en onze gezondheid, maar als existentiële keuze. Terug naar de oermens als zelfstandig wezen met baas in eigen brein.

‘De oermens functioneerde in kleine sociale eenheden om beschermd te zijn tegen vijanden van buiten en te overleven als biologisch wezen. Er werd geen tijd verloren met belangstelling voor wat anderen voelden. De oermens beschikte over een vrije wil, slechts beperkt door de noodzaak gezamenlijk te overleven, en was baas over zijn brein’.

De maatschappij is te ingewikkeld geworden omdat er een kloof is ontstaan tussen de basisbehoeften en de dagelijkse professionele en relationele praktijk. We moeten die kloof volgens Lamme overbruggen en terug naar onze wortels.

Dat zal wennen worden, maar we kunnen niet door gaan op deze voet. Het is werkelijk ‘van de zotten’ dat er een sociale kluwen is ontstaan waarbij de zorg voor elkaar, en vooral voor elkaars fysiek en psychisch welbevinden, het primaat heeft ten koste van de eigen wil. ‘In zo’n maatschappij is het een peulenschil elkaar ongemerkt, en vaak ook onbedoeld, te beïnvloeden waardoor de vrije wil helemaal op de achtergrond raakt. Zonder empathie zou de mens een sterker en zelfstandiger wezen zijn’.

Nu wordt duidelijk waar Lamme’s weerzin tegen euthanasie vandaan komt en waarom hij de hulp die de ene mens aan de andere geeft bij overlijden ziet als moord. In een maatschappij zonder ‘verwekende empathie’ zou de zelfstandig denkende mens zijn vrije wil inzetten om een gewenst levenseinde in eigen hand te nemen. De lijdende oermens die zijn einde wilde bespoedigen, trok zich terug achter een rots in het bos om vastend van water en voedsel het einde af te wachten. Het summum van vrije wil, zelfbeschikking en een autonoom functionerend brein.

Lamme geeft zonder terughoudendheid de voorkeur aan zelfmoord boven euthanasie. “Als de mens ergens zijn zelfstandigheid kan tonen, dan is het wel bij een zelfgekozen en zelf ‘gepleegde’ dood”.

Lamme’s nieuwe boek, uitgegeven bij Mortem in Kampen (€ 22,50), lijkt eerder een aanzet tot discussie dan gebaseerd op doorwrocht onderzoek en doorwrochte gedachten. Daar is het boek te chaotisch voor en zijn er te veel losse eindjes. Lamme laat zich nauwelijks uit over de invloed van zijn theorie op duurzame één-op-één relaties. Daar had ik graag meer over gelezen omdat empathie verondersteld wordt bij deze relaties.

Dat Lamme aanstaande zaterdag een signeersessie houdt in antiquariaat en tweedehands boekwinkel ‘Volo ut Lego’ in Haarlem lijkt op een ‘practical joke’.

Het zal toch niet zo zijn dat hij zijn reflecties over empathie en gevoel nu al achterhaald vindt?

Mr. Simon Aarnout Tire

 

 

 

Geef een reactie