Nice – probeer dat maar eens te begrijpen

Arnon Grunberg Volkskrant 15 juli 2016

Arnon Grunberg Volkskrant 15 juli 2016

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Begrip, of dat nu is voor de slachtoffers of de daders van weer een meervoudige moord op burgers, veronderstelt empathie. Die empathie heb ik spontaan voor de slachtoffers, niet spontaan voor de dader. Mijn bereidheid tot begrip is gereserveerd voor de slachtoffers. De dader wil ik wel begrijpen omdat die daad zo onbegrijpelijk lijkt, maar begrip…

We weten van de dader dat hij 31 jaar geleden in Tunis geboren is, van zijn vrouw gescheiden leefde, dat hij drie kinderen achterliet, geen contact met zijn buren had, en rond moest komen van een laag loon als vrachtwagenchauffeur. Hij zou volgens een buurman niet gelovig leven, geen ramadan vieren – als vieren voor vasten het juiste woord is – en waarschijnlijk depressief zijn. Hij werd ooit psychologisch begeleid en kwam meerdere keren met justitie in aanraking vanwege geweldsdelicten. Vier maanden geleden nog na een uit de hand gelopen ruzie in het verkeer. Mohammed was altijd boos. Zijn vrouw was een van de slachtoffers van zijn agressie.

Natuurlijk werd na zijn daad gespeculeerd over zijn motieven en over een relatie tussen zijn massamoord, de fundamentalistische islam en jihadisme. Die relaties zijn niet overtuigend aangetoond. Het is heel goed mogelijk dat er geen enkele relatie bestaat tussen zijn moorden en islamitisch terrorisme. Een Franse minister wist het na een paar dagen beter: Mohammed was in snel tempo geradicaliseerd. Een onhandige verklaring omdat daardoor alle islamofobe en xenofobe ratten uit alle holen konden komen.

Ik ga voor de mening van Arnon Grunberg dat in iedere samenleving personen zijn die zich aangetrokken voelen tot geweld tegen die samenleving en dat ze zoeken naar een ideologie bij dat verlangen naar geweld. Sterker nog; ik kan mij daar iets bij voorstellen. Een begin van begrijpen dus. Mohamed Lahouaiej Bouhlel heeft zelf niet laten weten aanhanger van een fundamentalistische ideologie te zijn. Een week na zijn daad vond de politie op zijn computer en zijn smartphone zoekopdrachten naar jihadistische filmpjes. Wie beantwoordt de kip-of-ei vraag: bekeek hij die filmpjes omdat hij agressieve plannen had, of kreeg hij die plannen door het kijken naar de filmpjes? Ik kies voor de eerste optie.

Wat ging er in het hoofd van Mohamed Lahouaiej Bouhlel om toen hij een dag voor zijn daad die vrachtwagen huurde? Hij zou volgens zijn broer de middag voor zijn daad nog een lachende selfie hebben gemaakt. Hij praatte zonder van enige spanning blijk te geven met de beveiligende politiemensen op de Boulevard des Anglais vlak voordat hij daar een bloedbad aanrichtte.

Wat ging er door hem heen toen hij in de cabine van de koelwagen stapte, de motor startte en eerst langzaam en later met steeds hogere snelheid op de Quartorze Juillet vierenden in reed? Dacht hij aan de moeder van zijn drie kinderen, dacht hij aan die kinderen? Dacht hij aan de mensen die naar hun laatste vuurwerk keken?

Verwachtte hij te overleven of wilde hij dood? Was het een woedende zelfmoord waarbij hij zo veel mogelijk gehate onschuldigen mee wilde nemen?

Zijn vrachtwagen stond geruime tijd geparkeerd aan de boulevard voordat hij instapte en hem als moordwapen gebruikte. Heeft hij misschien staan twijfelen – zal ik wel, zal ik niet – of wachtte hij koelbloedig totdat er topdrukte was op de boulevard om zoveel mogelijk slachtoffers te maken?

Stuurde hij met zijn smartphone berichten voordat hij startte en wegreed? Stond de radio keihard aan? Rookte hij nog een sigaret? Mohammed dronk, rookte en gebruikte drugs volgens mensen in zijn omgeving. Was hij onder invloed van drank of drugs?

De man moet eenzaam, heel eenzaam zijn geweest, vooral de dagen voor zijn daad en op het moment toen hij ging rijden. Aan alle individuen die hij doodreed kan hij geen hekel gehad hebben. Hij kende ze niet. Hij moet een grote hekel aan zichzelf gehad hebben. Hij moet de maatschappij waar hij naar emigreerde vanuit Tunesië gehaat hebben. Bleek Frankrijk niet het beloofde land? Was hij misschien razendjaloers op het geluk en succes van al die Europeanen in Nice, terwijl hij in geldnood eenzaam in een flatje leefde?

De man moet zich klein en een mislukkeling gevoeld hebben in een succesvolle wereld. Een wereld waar hij in Tunesië van droomde. Succes waar hij zijn deel van wilde hebben. Hij wilde scoren tegenover zijn familie in Tunesië en faalde. Zijn huwelijk ging stuk en Mohamed bouwde een stuwmeer aan gefrustreerde agressie op.

In de vrachtwagen had afgunstige Mohamed Lahouaiej Bouhlel de regie; twee kilometer lang was hij de baas en maakte hij de dienst uit. Een triomfantelijk moment voor een man zonder triomfen.

Je komt mensen als Mohamed Lahouaiej Bouhlel zo af en toe tegen: altijd boos. Agressieve mensen zijn niet geliefd. Hun agressie maakt ze eenzaam. Eenzaamheid die kan leiden tot jaloezie en meer boosheid en agressie.

Allemaal amateur-psychologie in mijn worsteling te begrijpen wat Mohamed Lahouaiej Bouhlel motiveerde tot zijn slachtpartij met een vrachtwagen.

Een worsteling die ik verlies omdat ik het niet echt begrijpen kan.

Toch, ik durf het nauwelijks toe te geven, knaagt begrip voor hem aan mij.

Petronella Charmant, Meditatione Ignis correspondente, Frankrijk