Interview met kunstenares Yaël Wolfs (postuum gepubliceerd)

Yaël Wolfs2 Zaterdag 2 juli 2016 hadden we in Sjinkerij de Bóbbel, Maastricht, een lang interview met kunstenares Yaël Wolfs over haar installatie met levende wormen. Niemand kon op dat moment bevroeden welke gruwelijke ontwikkelingen in het verschiet lagen. Diezelfde zaterdag vond een stiekeme, want anonieme, groep vandalen het nodig de artistieke vrijheid van kunstenares Yaël Wolfs met voeten te treden en haar installatie te vernietigen. Vijf dagen later werd het gemartelde lichaam van de kunstenares gevonden, hangend aan een kastanjeboom op het Onze Lieve Vrouweplein, vlak voor De Sterre der Zee.

Hieronder postuum, hoe wrang kunnen leven en dood zijn, de weergave van het interview dat we met Yaël Wolfs hadden in een van Maastrichts meest bijzondere uitspanningen. De kunst van Yaël Wolfs is vernield, maar haar woorden en ideeën zijn via het interview nog springlevend. De integrale opname van het interview zal binnenkort uitgezonden worden in het VPRO-programma Kunstuur.

Yaël Wolfs verklaarde twee dagen voor haar dood: “Mijn werk zorgt er soms voor dat toeschouwers zich geen houding weten te geven tegenover de installatie en zichzelf. Dit is iets wat ik als kunstenaar alleen maar koester en waar ik ruimte aan wil geven. Het valt op dat kinderen van de basisschool veel meer open staan voor mijn installaties dan volwassenen. Kinderen lijken het zelfs beter te begrijpen. Volwassenen hebben, zeker bij de huidige installatie met wormen, een primaire, zogenaamd politiek-correcte, reactie over dierenleed en misbruik van dieren. Ze zijn door deze vooringenomenheid verblind en niet meer in staat de boodschap of zelfs de esthetiek van de aan vishaakjes dansende wormen te zien. Ja, dansend, want ik ben er van overtuigd dat die wormen zich door mijn installatie bevinden in een habitat waar ze hun natuurlijke gedrag kunnen beleven. Pijn? Kletskoek. Die beesten hebben een slechts rudimentair centraal zenuwstelsel en voelen geen pijn. We hebben dat uitgebreid getest. Wanneer je een worm in tweeën snijdt zal je zien dat beide delen nog even vrolijk spartelen als eerst het geheel. Nee, dat is geen spartelen van pijn. U bent nu al net zo bevooroordeeld als al die klagende bezoekers bij mijn installatie. Ik maak deze installaties uit dierenliefde en juist om de volledig verstoorde relatie dier-mens terug te brengen tot zijn oerproporties.”

“Natuurlijk daag ik ook uit. De mens van de 21ste eeuw is sufgebeukt en afgestompt door alle beelden van gruwelijkheden, met name in de moslimwereld. Ik zeg dit bewust, wetende dat de christelijke wereld ook een lange historie heeft van straf, marteling en moord. Mijn installaties, er zijn plannen voor veel meer, symboliseren de holocaust uit de tweede wereldoorlog. Overigens niet de enige holocaust. Kijk naar de dagelijkse onderdrukking en zelfs uitroeiing van het Palestijnse volk door de oppressor Israël. Het fascineert mij dat de onderdrukte uit de tweede wereldoorlog en het eeuwenlange slachtoffer van jodenvervolging door met name de christelijke wereld, vanaf 1948 onderdrukker is geworden. Een onderwerp waar ik veel over nadenk.”

“Maar goed, terug naar mijn visie op de sufgebeukte en afgestompte mens van de 21ste eeuw. Ik ben er van overtuigd dat de dagelijkse avalanche van gruwelijke beelden op TV en de sociale media geen behoefte schept aan rust en bezinning, maar dat de mens steeds sterkere prikkels nodig heeft om überhaupt nog geprikkeld te worden. Ik noem dat sociale pornografie. Het is dit jaar zeventig jaar geleden dat de bikini voor het eerst getoond werd op een Parijse modeshow. Vrouwen die zich daarmee op het strand vertoonden werden enorm geil begluurd door mannen en met jaloezie bekeken door hun sexegenoten. Alleen al het tonen van een blote buik was bron van veel emotie. Met de gewenning aan de bikini groeide de behoefte aan sterkere prikkels.”

“Onze hele wereld is gepornografiseerd. Alles wat vroeger werd gezien als immoreel en excessief, is nu geaccepteerd. Niet altijd werkelijk geaccepteerd, maar wel publiek. De mening in de huiskamers verschilt nogal eens van de publieke mening buiten de deur. Daar durft niemand meer in opstand te komen uit vrees ouderwets en conservatief gevonden te worden. We houden ons daarom voornamelijk nog bezig met schijnproblemen als Zwarte Piet, racisme en discriminatie. Tegen die hypocrisie kom ik in opstand.”

“Als de redactie van een achterhaald blaadje in Parijs wordt uitgemoord zijn we voor 24 uur allemaal Charlie en gaan daarna snel weer over tot de orde van de dag, maar oh wee, wanneer er iets schijnbaar naars gebeurt met een zooitje wormen, dan zijn de rapen gaar. Dezelfde mensen die zich druk maken over mijn wormen, staan een uur later bij de Kentucky Fried Chicken plofkip naar binnen te schrokken of op het Stadhuisplein patat te eten met stoofvlees uit de bio-industrie. Mijn wormen zijn veel beter af dan de beesten die massaal geproduceerd en hartverziekend geconsumeerd worden.”

“Ik kies heel bewust voor de gepornografiseerde benadering van mijn kunst en probeer prikkel op prikkel te stapelen om de lethargische mens wakker te schudden, aan het denken te zetten en weer te laten voelen, echt en oprecht voelen.”

“De installatie met levende wormen is slechts een kleine aanzet. Er zijn nog grootste plannen voor de nabije toekomst. Met Naturalis, Philips Lightning en Studio Roosegaarde heb ik een ‘kerstboomkikkersproject’ opgezet. De bedoeling is in de kerstperiode van volgend jaar, 2017, levende kikkers te laten schijnen in grote kerstbomen op het Vrijthof. De gemeente Daun, niet ver hier vandaan in de Vulkaneifel, heeft de bomen toegezegd. De levende kikkers zullen in de anus voorzien worden van kleine ledlampen, Philips Lightning ontwikkelt die nu, waardoor in het donker de bomen helemaal tot leven komen. Daan Roosegaarde zou zorgen voor de achterliggende techniek en voor de klemmen waarmee de kikkers bevestigd worden. De samenwerking met hem is echter voorlopig gestopt naar aanleiding van het programma Collegetour. Ik wil niet het risico lopen dat Roosegaarde met mijn idee aan de haal gaat. Er zijn nu nog enkele technische problemen en we zitten met de vraag naar continuïteit. Doordat de lampjes ingebracht worden in de anus van de kikkers, lopen we het risico dat ze hun ontlasting niet kwijt kunnen en hangend aan de boom ontploffen. Dat zou een ramp zijn voor onder de bomen flanerende Maastrichtenaren. Oraal inbrengen of implantatie in de maag wordt veel te kostbaar omdat we dan ondersteuning nodig zullen hebben van een team dierenartsen. Het voeden van de beesten moet ook nog georganiseerd worden. Het grootste probleem is de beschikbaarheid van kikkers in het winterseizoen. De wormenkweker uit Cadier en Keer die nu zorgt voor de constante levering van wormen, experimenteert met de kweek van kikkers. We hebben goede hoop dat dit gaat lukken.”

“Er is nog meer; we zitten geen moment stil. Het jaarlijkse concert van André Rieu op het Vrijthof zal over twee jaar geheel feestelijk verlicht worden met aan de bomen en boven het podium aan vleeshaken opgehangen biggetjes. Deze biggetjes zijn voorzien van surrealistische lichtkroontjes. Deze verlichting zal energieneutraal gerealiseerd worden doordat we elektriciteit opwekken via de energie die vrijkomt door de aan de vleeshaken spartelende biggetjes. De stembanden van de beestjes worden vooraf doorgebrand, zodat het concert van Rieu niet verstoord wordt. De slagersvakschool uit Cuyk zal leerlingslagers leveren om ons te helpen met het wegbranden van de stembanden.”

“Mocht deze concertverlichting een succes worden, dan zal in 2020 de 70 kilometer lange jaarlijkse wandeltocht, De Nacht van Gulpen, langs het hele parcours op deze wijze verlicht gaan worden. Die tocht begint ‘s avonds om 22.00 uur en wordt in de tweede helft van de volgende ochtend beëindigd waarna een feestelijke brunch aan de lopers en bezoekers wordt aangeboden. Alle biggen, we schatten er ruim 7.000 nodig te hebben, zullen dan massaal halal geslacht worden – goed voor de integratie met onze nieuwe Nederlanders uit moslimlanden – en op twee kilometer BBQ op de Rijksstraatweg geroosterd worden. Oeps, ja, daar hebt u gelijk in..verdorie niet aan gedacht. Moslims willen natuurlijk geen varkens slachten. Kijk. zo zie je maar, ook mij ontglipt wel eens iets. Dat gaan we oplossen. Dit plan moet ook mogelijk zijn met kalkoenen, kippen zijn te klein. Wel jammer dat we dan het muzikale gillen van de biggetjes moeten missen. Dat leek me nu juist zo mooi met die echo door de Limburgse heuvels.

Met een “Ik moet nu weer aan de slag” maakt kunstenares Yaël Wolfs een einde aan het interview. Dit zal het laatste zijn ‘wat’ we van haar horen.

André Rieu en de organisatie van De Nacht van Gulpen waren niet voor commentaar bereikbaar. Rieu laat via zijn woordvoerster weten nog nooit van de kunstenares Yaël Wolfs gehoord te hebben en alle begrip te hebben voor artistieke vrijheid, maar dat zijn artistieke vrijheid en de keuzes die hij voor zijn optredens maakt belangrijker zijn dan die van een weinig getalenteerd, beginnend ‘kunstenaresje’. Rieu kon niet voorzien welk een gruwelijke moord een paar dagen later zou plaatsvinden.

Simon A. Tire