De Voorlezer, stof tot nadenken

Der Vorleser; The Reader

Der Vorleser; The Reader

 

Kerst 2015 en de jaarwisseling naar 2016 – het lijkt nog zo kort geleden dat het digitale wereldje zich 1999-2000 bloednerveus maakte over de millenniumbug – zitten er weer op. Ik kijk terug naar aangename feestdagen samen met M, maar ook met vrienden, (klein)kinderen en buren.

Het voelt goed. De boom kan in alle rust afgetuigd en opgeborgen worden. Jaar na jaar zag ik tegen dat moment op en vreesde mijn post-feestdagendepressie. Deze keer niet. Kerstavond met M, het diner eerste Kerstdag met L, A, J en M, tweede Kerstdag met T, G en A, 31 december met G en een lange wandeling 1 januari met M, Orca en Me, D en Charlie, waarna een afsluiting met Margarita cocktails – door Me schielijk weggewerkt waardoor ze lacherig teut werd – waren aangenaam. Veel hoogtepunten; vooral zaterdagochtend 2 januari met Me naar de Haagse markt. Een uitje.

Van de vele uren samen met M, na veel te hard werken had ze beide verlengde weekends hard nodig, brachten we een flink aantal door met speelfilms. Absolute highlights, naast wat Amerikaanse Netflixbagger, waren de films Hannah Arendt en De Voorlezer (The Reader) uit 2008 onder regie van Stephen Daldry. Het verhaal is gebaseerd op het boek Der Vorleser van Bernhard Schlink en beschrijft drie episodes uit het leven van Michael Berg (David Kross / Ralp Fiennes): als 15-jarige puber die 1958 een korte, intense relatie heeft met de oudere Hanna Schmitz (Kate Winslet); als student rechten wanneer Hanna 1966 terecht staat vanwege haar rol als kampbewaakster in Auschwitz; en als afgestudeerd jurist die Hanna in de gevangenis voorziet van cassettebandjes met door hemzelf ingesproken boeken. In de epiloog pleegt Hanna een week voor haar vrijlating uit de gevangenis zelfmoord.

Tijdens hun ontmoetingen in 1958 komt Michael er achter dat Hanna, zeer gesloten over haar gevoelens en soms onvoorspelbaar reagerend, lezen noch schrijven kan. Haar analfabetisme speelt een centrale rol bij de straf die ze tijdens het proces krijgt opgelegd. Medeverdachten schuiven Hanna een centrale rol toe bij de dood van 300 gevangenen die omkomen in een door de bewaaksters afgesloten kerk. Zij zou het rapport hebben geschreven op basis waarvan het vonnis wordt uitgesproken. Aanvankelijk ontkent ze dat rapport geschreven te hebben, maar wanneer ze in de rechtszaal via haar handschrift aan moet tonen dat ze niet degene was die het rapport opstelde, is haar schaamte over haar analfabetisme groter dan de angst voor een zware straf. Ze zwicht en geeft toe het geschreven te hebben. Michael Berg die in de rechtszaal aanwezig is, weet dat Hanna haar nek in de strop steekt door niet toe te geven dat ze lezen noch schrijven kan, maar kiest er voor te zwijgen.

In de gevangenis ontvangt Hanna via de post – Michael bezoekt haar nooit – tientallen cassettebandjes met door Michael voorgelezen boeken. Een van die boeken, De dame met het hondje van Tsjechov, leent Hanna uit de gevangenisbibliotheek en aan de hand van de door Michael voorgelezen tekst leert ze zichzelf lezen.

Wanneer Hanna’s vrijlating nadert, neemt een maatschappelijk werkster van de gevangenis contact op met Michael. Hij is Hanna’s enige contact. Zonder zijn hulp zal Hanna na haar vrijlating geen kant uit kunnen. Michael bezoekt Hanna een week voordat ze uit de gevangenis mag en vertelt haar bij een vriend een baantje voor haar geregeld te hebben en dat er, weliswaar bescheiden, onderdak voor haar zal zijn. Wanneer Hanna zijn hand probeert vast te houden trekt hij die terug. Michael houdt afstand en vertrekt. Hanna pleegt de nacht daarop in haar cel zelfmoord.

Een aangrijpende film die M en mij de dag nadat we hem zagen, bleef bezig houden. Waarom redde Michael Hanna niet tijdens de rechtszaak en onthulde haar analfabetisme? Was het respect voor haar keuze niets te zeggen over haar analfabetisme? Wilde hij niet publiekelijk met haar geassocieerd worden? Ze zou bij onthulling van haar analfabetisme, net als haar medeverdachten een straf van slechts een paar jaar gekregen hebben.

Waarom bezocht hij haar nooit in de gevangenis en vooral: waarom stelde hij zich zo kil zakelijk, weliswaar met betraande ogen, op tijdens het bezoek aan Hanna de dag voor haar zelfmoord?

De film laat je met het verwarde gevoel achter dat Michael Hanna had kunnen beschermen tegen een zeer lange gevangenisstraf en dat Hanna’s zelfmoord voorkomen had kunnen worden als Michael zich open had kunnen stellen voor het contact dat Hanna tijdens het bezoek met hem zocht. Hanna heeft al die jaren in de gevangenis geweten dat de cassettebandjes afkomstig waren van Michael en dat hij de boeken voorlas. Was het misschien zo dat de ontmoeting met Michael vlak voor haar vrijlating te confronterend was en pleegde ze daarom zelfmoord?

Mooi, heel mooi en liefdevol dat hij die tientallen cassettebandjes voor Hanna insprak, maar…

De film gaat over een hoogopgeleide, gevoelsmatig zeer geremde man en zijn ontmoeting met een ongeschoolde, emotionele vrouw worstelend met een zwaar belast verleden.

Hij gaat echter over meer….stof tot veel nadenken.

B.G. Antonissen

Please follow and like us:

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.