De sociologie van een Siciliaanse wandeling; Karel van het Reve en Elseviers Weekblad

Elsevier Ons EngelandAls middelbare-school scholier had ik abonnementen op De Volkskrant, Vrij Nederland – toen nog rodekoontjesleesvoer op krantenformaat – de Haagse Post en Elseviers Weekblad. De Volkskrant lees ik nog steeds. Vrij Nederland verneukte mij keer op keer sinds het op tabloidformaat verschijnt en mij met een schreeuwende omslag verleidde tot aankoop. Steeds weer bleek de opdringerige buitenkant een flinterdun artikeltje van maximaal anderhalve pagina, inclusief foto, aan te kondigen. Waar is de tijd dat het blad werkelijk opinievormend en inhoudelijk was met uitgebreide, doorwrochte artikelen in plaats van zich te bezondigen aan videoclip oppervlakkigheid? De Haagse Post fuseerde 1990 met De Tijd en werd HP/De Tijd: nooit meer in handen gehad.

Elsevier las ik al vele jaren niet meer. Vorige week besloot ik in te gaan op een aanbieding tegen verlaagde prijs het blad 25 weken te ontvangen. Zal het jeugdsentiment zijn? Ik weet het niet. Als welkomstgeschenk kreeg ik een Speciale Editie in de bus: Ons Engeland, kruisbestuiving over de Noordzee; de eeuwenoude band tussen Britten en Nederlanders.

Nergens in het colofon kan ik lezen wanneer deze speciale editie geproduceerd werd, op het internet vond ik jaar van uitgave 2012.

In het hoofdstuk Uit liefde de zee over, spreekt Lia van Bekhoven met vijf Nederlanders die de oversteek naar Engeland maakten om daar met een Engelse of Engelsman te wonen.

Bij alle interviews drong zich een anekdotisch betoog door Karel van het Reve in mijn gedachten op. Ik moet dat betoog uit mijn hoofd weergeven omdat ik eerlijk gezegd niet meer weet waar ik het in zijn zo gewaardeerde Verzamelde Werken las.

Reve schreef over de wandeling die een man maakte door de drukke binnenstad van Haarlem. Tussen het winkelend publiek zag hij tot twee keer toe iemand met krukken lopen. Thuisgekomen vertelde hij zijn echtgenote dat het aangenaam druk was met al winkelende publiek. Niets over de mannen met krukken. Diezelfde man (de echtgenoot) wandelt tijdens zijn vakantie door de binnenstad van Palermo en ook daar ziet hij tot twee keer toe iemand met krukken lopen. Terug van vakantie vertelt hij dat je op Sicilië veel mensen op krukken ziet, vooral in Palermo. Vakantiesociologie en ontspoorde conclusies op basis van gebrekkige feiten waar veel reizigers, niet alleen reizigers overigens, zich schuldig aan maken.

Reve beschreef het uitgebreider en vermakelijker. De boodschap is hopelijk duidelijk.

Die ‘veel mensen met krukken’ belevenis had ik bij alle interviews die ik las in Elseviers speciale editie over Engeland.

Toen Esmé Veldhuizen een Nederlands vriendje had wist ze al hoe haar leven er over twintig jaar uit zou zien. Bij haar James in Engeland weet ze zelfs niet wat er morgen gaat gebeuren. Het is aan Esmé waar haar voorkeur naar uit gaat. Ik acht de kans groot dat ook in Nederland zo’n aantrekkelijk onvoorspelbaar vriendje te vinden was, of in Engeland een partner met die benauwende, of misschien veilige, voorspelbaarheid. ‘Het leven hier is veel socialer’. Maar een paar alinea’s verder is het: ‘Wat mij opvalt zijn de klassenverschillen’. Hmm…er is dus op dat veel socialer heel wat af te dingen. Het zint manlief overigens van geen kant dat polo in Nederland een elitaire sport is. Ja, dat is in Engeland met al die klassenverschillen natuurlijk heel anders. Daar heeft iedereen een polopaard, liefst meerdere, een Landrover met een paardentrailer, stallen, weiland en voldoende vrije tijd om deze breed bereikbare, niet-elitaire sport te beoefenen.

Petra in ‘t Veld, met haar Tony, vindt dat de Britse maatschappij flexibeler is dan de Nederlandse. Dan moet ze toch eens in gesprek gaan met Esmé want die ziet dat anders. In Engeland is het volgens Petra belangrijker wat je bereikt hebt dan welke diploma’s je op zak hebt. Dat is in Nederland natuurlijk niet zo. Daar gaat het alleen maar om diploma’s, ongeacht wat voor mislukkeling je verder bent. In Nederland zijn alleen de vrouwen verantwoordelijk voor het huishouden. In Engeland nemen de mannen daar meer aan deel. Is dat zo? Misschien klopt het, ik weet het niet, maar ik weet ook niet hoe Petra aan dergelijke algemene conclusies komt. Hoeveel Nederlandse huishoudens kent ze en hoeveel Engelse? Zal het niet zo zijn dat zowel in Engeland als in Nederland HET huishouden niet bestaat, maar dat er een grote diversiteit aan huishoudens is? Bij Petra niet. Volgens haar is er een Engels huishouden en een Nederlands huishouden en beide verschillen opvallend van elkaar. Een Nederlandse fietsenmaker deed ooit bot over Engeland waar Tony bij stond. Conclusie: Nederlanders zijn bot, zeker in vergelijking met Engelsen. Een tamelijk botte conclusie volgens mij. Nederlandse vrouwen lopen in joggingpak te winkelen. Dat doen hun Engelse soortgenoten niet. Die kleden zich netjes aan als ze de stad in gaan. Tenenkrommende generalisatie, waar Petra wat mij betreft niet mee weg komt. Ik zie die twee mensen op krukken lopen in Haarlem en op Sicilië.

Walter de Bruin woont sinds 2000 in Engeland samen met zijn Jay Makwana. Hij is meer dan gelukkig in zijn nieuwe vaderland, want daar kan je tenminste ongegeneerd miljonair zijn. Dat kan in Nederland niet want als je je Ferrari voor de deur zet is hij de volgende ochtend bekrast. Wat een ongelooflijk gelul. Is Walter inmiddels in Engeland miljonair? Het is hem van harte gegund. Was hij dat in Nederland ook al? Hoeveel Ferrari’s had hij in ons polderland en, ook belangrijk, hoe vaak zijn die bekrast? Misschien nog belangrijker: waarom werden al die Ferrari’s van hem bekrast? Wat een tenenkrommende borrelpraat van onze Walter. Zijn liefje Jay zou nooit in Nederland willen wonen. Waarom niet? Omdat Nederlanders deze veganiste doodleuk groentesoep met balletjes voor de neus zetten. Die domme Hollanders toch! Alhoewel…mag ik Jay en Walter vragen hoe vaak ze dat meegemaakt hebben? Nederlanders zijn helemaal niet open en gastvrij. Nederlanders? Ik hoor Maxima nog zeggen: DE Nederlander bestaat niet. Een verklaring die van heel wat meer intelligentie getuigt dan het ongefundeerde kwaken van Walter en Jay. Maar, hoe ergerlijk, als Walter ooit iets ernstigs overkomt in Engeland – ‘Stel dat ik aangereden word en beide benen verlies’ – neemt hij meteen een enkele reis retour naar dat vermaledijde Nederland omdat hij daar zeker goed verzorgd wordt. Die slimme Walter. In een Ferrari scheurende miljonair die maar wat graag, zonder ooit iets te hebben bijgedragen, op het Nederlandse systeem komt parasiteren wanneer de nood aan de man komt. Ja, met dergelijke slimmigheidjes wordt een mens miljonair. Dan maar de krassen op je zoveelste Ferrari op de koop toe nemen.

Kristel die speciaal voor Mark Boyes naar Engeland ging weet het heel zeker: Engelse mannen zijn veel eleganter dan Nederlandse mannen. Is dat zo? Dan moet Kristel maar eens met een stelletje Engelse voetbalsupporters mee reizen naar het vaste land. Ze zal dan ontdekken hoe elegant die mannen zijn. Het ene moment is het ‘Engelsen zijn conservatiever’ en nog geen minuut later staan ‘Engelsen veel meer open voor verandering’. Uit je nek kletsen, noemt deze weinig elegante Hollander dat. Er is in Engeland volgens sociologisch onderzoekster Kristel een veel sterkere drankcultuur dan in Nederland. Petje af voor de Engelse man; je gooit je regelmatig vol met lauw Engels bier en blijft eleganter dan elegant. Een hele prestatie. Waar Kristel maar niet aan kan wennen: die Engelse schoolkleding. Haar springen de tranen in de ogen als haar kinderen zo naar school moeten. Mark zou graag naar Nederland gaan omdat daar de Nederlanders zo gezellig bij elkaar komen op de pleintjes. Lijkt mij ook heel gezellig. Welke pleintjes bedoelt Mark? Hoeveel van die pleintjes kent hij? Ik vraag maar… Weer zie ik twee mannen op krukken voorbij komen.

Eddy Okhuijzen, bankier, woont met zijn Annabel, oud-advocaat, in Engeland. Eddy mist Nederland niet echt. Annabel zou er nooit naartoe willen. Het heeft ‘een enorme indruk’ op haar gemaakt dat ze, winkelend in een dorp vlakbij Amsterdam, door een vrouw op haar schouder getikt werd en berispend aangesproken over haar te hoge hakken. Kijk, idioten heb je overal (als dat verhaal al juist is), maar om daar dan algemene conclusies over Nederlanders uit te trekken gaat mij veel te ver. Dat twee mannen met krukken lopen, wil nog niet zeggen dat een heel land mank is. Bij Annabel echter wel. Volgens Annabel, ze heeft met half Nederland onder de klamme lappen gelegen, zijn Nederlandse mannen veel chauvinistischer dan ooit in Engeland zou worden toegestaan. Die interviews zijn van voor de Brexit. Hoe zou Annabel nu de Nederlandse en de Engelse man vergelijken? Rule, Brittannia, rule the waves….wat nou chauvinisme. Volgens mij loopt Annabel hier flink te projecteren. Na een etentje worden in Nederland de vrouwen de keuken in gestuurd en gaan de mannen wat voor zichzelf doen. Dat zal ongetwijfeld bij veel huishoudens zo gaan, maar natuurlijk niet in Engeland. Daar springen de volgevreten mannen meteen met een gebloemde schort voor de keuken in om de vaat te doen en voor de keuvelende dames koffie te zetten. En zo hoort het ook, vraag Annabel maar.

Als dit soort mallotige interviews exemplarisch zijn voor wat ik de komende 25 weken in Elsevier te lezen krijg, dan besluit ik nu al dat proefabonnement niet om te zetten in een definitief abonnement en mijn tijd aangenamer te verbeiden met herlezing van Karel van ‘t Reve.

Vooral zijn relaas over de wandelingen door Haarlem en Palermo.

Bob Bernstein