Machteld

Meneer Charmant naast Machteld
Meneer Charmant naast Machteld

Ik kan het niet meer uit mijn hoofd bijhouden.

De jaarwisseling in Keulen zal ik niet vergeten, maar om op een rij te zetten wat afgelopen tien dagen gebeurd is moet ik echt mijn best doen. We hadden die aanslag – wanneer is een aanslag terroristisch en wanneer niet – in Nice met een vrachtwagen. Resultaat 84 doden. In een Duitse trein hakte een man met bijl en mes in op willekeurige slachtoffers. Een islamitische zak stak in een vakantiepark in op een moeder en drie dochters, de jongste was pas acht jaar, omdat die gefrustreerde woestijnproleet vond dat het viertal te spaarzaam gekleed was (en dan die duizenden sjaaltjeskutten in Nederland maar volhouden dat ze hun hoofd vrijwillig bedekken), in München werd gestoken of geschoten (ik weet het zelfs niet meer), in Ansbach, ook in Beieren, vielen doden bij een amokschietpartij, in Kabul kwamen gisteren meer dan 80 mensen om het leven door een IS aanslag, en vandaag werd in Normandië door twee Islamitische lafbekken, Daesh noemt het ‘soldaten’, de keel doorgesneden van een 84-jarige priester.

Ik wil het daar allemaal niet over hebben. Het plezier van schrijven is mij de afgelopen tien dagen vergaan. Ik moet mijzelf in bochten wringen om niet alle tolerantie tegenover moslims in onze maatschappij kwijt te raken. Waarom? Omdat ALLE, maar dan ook alle daders moslims zijn.

Mijn gedachten struikelen over de daden van deze achterlijken. Afgelopen vrijdag betrapte ik mijzelf erop dat ik zelfs geen zin had een besjaald meisje achter de informatiebalie van een bouwmarkt aan te spreken omdat ik iets wilde weten.

Ik wil het veel liever hebben over Karel Appel’s Machteld.

Laat ik het maar proberen.

Het is ongeveer zeven jaar geleden dat ik voor laatst (en voor het eerst, zo geef ik toe) museum De Fundatie bezocht in Zwolle. Er was een Paul Citroen overzichtstentoonstelling. Een mooie tentoonstelling die gedeeltelijk nog helder op mijn netvlies staat.

Omdat meneer Charmant nog nooit in dat museum, of zelfs in Zwolle was, togen we met de trein naar de Overijsselse hoofdstad en De Fundatie. Er was een tentoonstelling met door Rob Scholte aangekochte en achterstevoren opgehangen borduurwerkjes. Een Nederlandse kunstenmaker in een Nederlands museum met een voornamelijk Nederlands aangekocht product, maar de tentoonstelling heet globalistisch (p)ronkend Rob Scholte’s Embroidery Show. Een tentoonstelling met werk van Die Brücke en de Blaue Reiter heet even ronkend The Wild, expressionism… Honderd jaar Nederlandse expressionistische landschapskunst heet, je krijgt er de tranen van onder je oksels, The Lyricism of the landscape. Rot toch op met je Engelse namen in je provinciale museumpje, denk ik dan zachtjes.

Toch ben ik niet verbaasd over al die duurdoenerij. Wat wil je met die ijdele directeur Ralph Keuning met zijn haut-coiffure gedecoreerd hoofd vol gel; een bijna lachwekkende mengeling van degelijke, maar spekgladde autodealer, verwijfde dameskapper en verkoper van slechtzittende Oger maatkostuums. Een megalomane provinciaal die het niet over zijn hart kan verkrijgen tentoonstellingen in zijn dorpsmuseum gewoon Nederlandse namen te geven.

Bij binnenkomst in het museum wenkte manlief mij opgewonden naar een nis waarin een explosief schilderij hing: Machteld, de jonggestorven muse van Karel Appel. Een schilderij dat inslaat als een bom – een beeldspraak die me weer laat denken aan het jihadistisch jostileger – en alle energie uit je haalt. Meneer Charmant wilde meteen het museum verlaten; hij had zijn verzadigende portie imponerende cultuur binnen. En het klopt, na Machteld vielen The Wilds en Rob Scholte’s fröbelen met borduurwerkjes helemaal in het niet.

Het bezoek aan De Fundatie werd een bliksembezoek.

Petronella Charmant, Frankrijk correspondent Meditatione-Ignis, op rondreis in Nederland.

 

Nice – probeer dat maar eens te begrijpen

Arnon Grunberg Volkskrant 15 juli 2016
Arnon Grunberg Volkskrant 15 juli 2016

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Begrip, of dat nu is voor de slachtoffers of de daders van weer een meervoudige moord op burgers, veronderstelt empathie. Die empathie heb ik spontaan voor de slachtoffers, niet spontaan voor de dader. Mijn bereidheid tot begrip is gereserveerd voor de slachtoffers. De dader wil ik wel begrijpen omdat die daad zo onbegrijpelijk lijkt, maar begrip…

We weten van de dader dat hij 31 jaar geleden in Tunis geboren is, van zijn vrouw gescheiden leefde, dat hij drie kinderen achterliet, geen contact met zijn buren had, en rond moest komen van een laag loon als vrachtwagenchauffeur. Hij zou volgens een buurman niet gelovig leven, geen ramadan vieren – als vieren voor vasten het juiste woord is – en waarschijnlijk depressief zijn. Hij werd ooit psychologisch begeleid en kwam meerdere keren met justitie in aanraking vanwege geweldsdelicten. Vier maanden geleden nog na een uit de hand gelopen ruzie in het verkeer. Mohammed was altijd boos. Zijn vrouw was een van de slachtoffers van zijn agressie.

Natuurlijk werd na zijn daad gespeculeerd over zijn motieven en over een relatie tussen zijn massamoord, de fundamentalistische islam en jihadisme. Die relaties zijn niet overtuigend aangetoond. Het is heel goed mogelijk dat er geen enkele relatie bestaat tussen zijn moorden en islamitisch terrorisme. Een Franse minister wist het na een paar dagen beter: Mohammed was in snel tempo geradicaliseerd. Een onhandige verklaring omdat daardoor alle islamofobe en xenofobe ratten uit alle holen konden komen.

Ik ga voor de mening van Arnon Grunberg dat in iedere samenleving personen zijn die zich aangetrokken voelen tot geweld tegen die samenleving en dat ze zoeken naar een ideologie bij dat verlangen naar geweld. Sterker nog; ik kan mij daar iets bij voorstellen. Een begin van begrijpen dus. Mohamed Lahouaiej Bouhlel heeft zelf niet laten weten aanhanger van een fundamentalistische ideologie te zijn. Een week na zijn daad vond de politie op zijn computer en zijn smartphone zoekopdrachten naar jihadistische filmpjes. Wie beantwoordt de kip-of-ei vraag: bekeek hij die filmpjes omdat hij agressieve plannen had, of kreeg hij die plannen door het kijken naar de filmpjes? Ik kies voor de eerste optie.

Wat ging er in het hoofd van Mohamed Lahouaiej Bouhlel om toen hij een dag voor zijn daad die vrachtwagen huurde? Hij zou volgens zijn broer de middag voor zijn daad nog een lachende selfie hebben gemaakt. Hij praatte zonder van enige spanning blijk te geven met de beveiligende politiemensen op de Boulevard des Anglais vlak voordat hij daar een bloedbad aanrichtte.

Wat ging er door hem heen toen hij in de cabine van de koelwagen stapte, de motor startte en eerst langzaam en later met steeds hogere snelheid op de Quartorze Juillet vierenden in reed? Dacht hij aan de moeder van zijn drie kinderen, dacht hij aan die kinderen? Dacht hij aan de mensen die naar hun laatste vuurwerk keken?

Verwachtte hij te overleven of wilde hij dood? Was het een woedende zelfmoord waarbij hij zo veel mogelijk gehate onschuldigen mee wilde nemen?

Zijn vrachtwagen stond geruime tijd geparkeerd aan de boulevard voordat hij instapte en hem als moordwapen gebruikte. Heeft hij misschien staan twijfelen – zal ik wel, zal ik niet – of wachtte hij koelbloedig totdat er topdrukte was op de boulevard om zoveel mogelijk slachtoffers te maken?

Stuurde hij met zijn smartphone berichten voordat hij startte en wegreed? Stond de radio keihard aan? Rookte hij nog een sigaret? Mohammed dronk, rookte en gebruikte drugs volgens mensen in zijn omgeving. Was hij onder invloed van drank of drugs?

De man moet eenzaam, heel eenzaam zijn geweest, vooral de dagen voor zijn daad en op het moment toen hij ging rijden. Aan alle individuen die hij doodreed kan hij geen hekel gehad hebben. Hij kende ze niet. Hij moet een grote hekel aan zichzelf gehad hebben. Hij moet de maatschappij waar hij naar emigreerde vanuit Tunesië gehaat hebben. Bleek Frankrijk niet het beloofde land? Was hij misschien razendjaloers op het geluk en succes van al die Europeanen in Nice, terwijl hij in geldnood eenzaam in een flatje leefde?

De man moet zich klein en een mislukkeling gevoeld hebben in een succesvolle wereld. Een wereld waar hij in Tunesië van droomde. Succes waar hij zijn deel van wilde hebben. Hij wilde scoren tegenover zijn familie in Tunesië en faalde. Zijn huwelijk ging stuk en Mohamed bouwde een stuwmeer aan gefrustreerde agressie op.

In de vrachtwagen had afgunstige Mohamed Lahouaiej Bouhlel de regie; twee kilometer lang was hij de baas en maakte hij de dienst uit. Een triomfantelijk moment voor een man zonder triomfen.

Je komt mensen als Mohamed Lahouaiej Bouhlel zo af en toe tegen: altijd boos. Agressieve mensen zijn niet geliefd. Hun agressie maakt ze eenzaam. Eenzaamheid die kan leiden tot jaloezie en meer boosheid en agressie.

Allemaal amateur-psychologie in mijn worsteling te begrijpen wat Mohamed Lahouaiej Bouhlel motiveerde tot zijn slachtpartij met een vrachtwagen.

Een worsteling die ik verlies omdat ik het niet echt begrijpen kan.

Toch, ik durf het nauwelijks toe te geven, knaagt begrip voor hem aan mij.

Petronella Charmant, Meditatione Ignis correspondente, Frankrijk